Nhân giống cây dược liệu kỷ tử bằng nuôi cấy mô trong ống nghiệm

Cây kỷ tử (Lycium barbarum L.) hay còn gọi là cây câu khởi, khởi tử, địa cốt tử thuộc họ cà. Đây là cây thuốc rất phổ biến hơn 2.500 năm trước tại Trung Quốc, Nhật Bản, Việt Nam.

Kỷ tử được biết đến như một loại siêu trái cây, siêu thực phẩm được sử dụng trong Đông y để chữa bệnh, đồng thời làm món ăn, thức uống hằng ngày. Các nghiên cứu cho thấy trong quả và rễ kỷ tử chứa các hợp chất giúp tăng cường sức khỏe, tuổi thọ, thị lực, https://vigen.vn/chuoi-ta-qua-cay-mo/ chức năng của gan và thận, khả năng miễn dịch; ngăn ngừa các bệnh tiểu đường, tim mạch, ung thư; giảm nồng độ cholesteron trong máu.

Trung Quốc hiện nay vẫn là nhà cung cấp chính các sản phẩm kỷ tử trên thế giới. Ở Việt Nam, cây kỷ tử tuy đem lại giá trị kinh tế cao, nhưng diện tích trồng còn rất hạn chế, chỉ phân bố ở một số tỉnh miền núi phía bắc như Sa Pa, Lào Cai, trồng để lấy lá nấu canh, làm thuốc chữa ho, sốt. Hiện nay, nhiều người đã bắt đầu quan tâm đến việc trồng kỷ tử.

Tuy nhiên, việc nhân rộng diện tích trồng kỷ tử còn gặp nhiều khó khăn về nguồn giống, chủ yếu là sử dụng giống từ phương pháp giâm cành hoặc gieo hạt. Khi trồng bằng cách gieo hạt, sự nảy mầm không đồng đều, chất lượng cây giống và năng suất chưa tốt.

Nuôi cấy mô thực vật là một công cụ để nhân giống vô tính, cho phép nhân nhanh các giống cây trồng trong điều kiện kiểm soát được các điều kiện môi trường. Ở trong nước hiện nay vẫn chưa có nghiên cứu nào về quy trình sản xuất giống cây kỷ tử in vitro được công bố.

Trước nhu cầu về nguồn cây giống kỷ tử sạch bệnh, số lượng lớn tại Việt Nam đang ngày càng gia tăng, nhóm tác giả ở Trường Đại học Sư phạm thuộc Đại học Đà Nẵng đã thực hiện nghiên cứu nhân giống in vitro cây kỷ tử.

Xem thêm: https://vigen.vn/cuc-mam-xoi-song-hy-cay-mo/

Theo đó, hạt giống kỷ tử thu từ quả Trung Quốc nhập khẩu được rửa sạch dưới vòi nước chảy, sau đó đưa vào tủ nuôi cấy để khử trùng. Công thức khử là ngâm hạt trong cồn 70 độ trong 3 phút. Rửa sạch hạt ba lần với nước cất vô trùng, sau đó cấy hạt vào môi trường MS (môi trường tổng hợp được pha sẵn, chứa đầy đủ khoáng đa lượng, vi lượng, vitamin, được sử dụng phổ biến trong nuôi cấy mô thực vật).

Sau ba tuần nuôi cấy, chồi cây con in vitro (nuôi cấy mô trong ống nghiệm) có chiều cao khoảng 5-6 cm, 6-8 lá/cây. Sau đó, chồi cây con được cắt ngắn khoảng 1-1,5 cm để tiến hành nhân nhanh chồi. Môi trường nhân chồi là MS + 3% (w/v) sucrose + 0,8% (w/v) agar bổ sung 0,5 mg/L BAP. Các đoạn chồi sau nhân nhanh được tách và chuyển qua môi trường ra rễ: ½ MS có 3% (w/v) sucrose; 0,8% (w/v) agar.

Theo nhóm nghiên cứu, phương pháp khử trùng mẫu hạt kỷ tử đơn giản và hiệu quả là cồn 70 độ trong thời gian 3 phút, cho tỉ lệ nảy mầm 67,2% sau hai tuần nuôi cấy. Môi trường MS nhân nhanh chồi in vitro, với hệ số nhân chồi đạt 7,35 chồi/mẫu; chiều cao chồi đạt 1,9 cm; số lá/chồi đạt 5,3 lá sau ba tuần nuôi cấy.

Môi trường tạo rễ in vitro cho tỷ lệ ra rễ 95,57%, số rễ/chồi đạt 5,9 rễ, chiều dài rễ 3,03 cm sau ba tuần nuôi cấy. Nghiên cứu cho thấy, quy trình nhân giống kỷ tử là phương pháp triển vọng, có thể chuyển giao để cung cấp giống cây trồng chất lượng cao có khả năng thương mại, nâng cao năng suất, https://vigen.vn/ giảm chi phí trong sản xuất cho người dân.

8X khởi nghiệp từ nuôi cấy mô cây lâm nghiệp

Mạnh dạn đầu tư, ứng dụng công nghệ

Ngay từ nhỏ, anh Thái Xuân Biên đã quyết tâm theo nghề ươm cây lâm nghiệp. Từ kinh nghiệm tích lũy được, năm 2015, anh mở vườn ươm với diện tích 1,5 ha. Cũng như nhiều vườn ươm khác trên địa bàn, https://vigen.vn/cuc-mam-xoi-tim-long-thoi-cay-mo/ anh Biên thường vào các tỉnh phía Nam mua cây cấy mô về ươm. Từ đó, anh nảy sinh ý tưởng xây dựng phòng nuôi cấy mô. “Để thực hiện ước mơ, đầu năm 2020, tôi vào TP. Hồ Chí Minh đăng ký tham gia lớp đào tạo kỹ thuật nuôi cấy mô tế bào thực vật do Trường Đại học Nông Lâm TP. Hồ Chí Minh tổ chức”-anh Biên cho hay.

Trở về địa phương, anh Biên cải tạo, sửa chữa căn phòng cũ thành phòng thí nghiệm nuôi cấy mô. Đồng thời, anh mua sắm trang-thiết bị phục vụ công việc thí nghiệm. Anh chọn những chồi keo, bạch đàn khỏe mạnh, không sâu bệnh, có nhiều đặc điểm nổi trội làm giống nuôi cấy. “Để nuôi cấy được cây mô đòi hỏi môi trường phòng thí nghiệm luôn sạch sẽ, tiệt trùng. Tôi thường xuyên theo dõi để điều chỉnh hàm lượng các chất trong môi trường nuôi nhằm tạo điều kiện cho cây phát triển”-anh Biên chia sẻ.

Mặc dù dốc hết tâm trí, kiến thức để nghiên cứu, nhưng thời gian đầu, anh Biên thu về kết quả không như mong đợi. Tỷ lệ cây đạt chất lượng thấp, số cây nhân ra không nhiều. Vì vậy, anh lại vào TP. Hồ Chí Minh tìm đến các lớp hướng dẫn kỹ thuật nuôi cấy mô do các trường đại học chuyên ngành mở và xuống TP. Quy Nhơn học chuyển giao công nghệ của Trung tâm Thông tin-Ứng dụng khoa học và công nghệ Bình Định. Đưa chúng tôi tham quan phòng thí nghiệm, anh Biên chia sẻ: “Sau nhiều lần tham quan, học hỏi, tôi thấy cơ sở vật chất, phòng ốc của mình chưa đáp ứng cho việc nghiên cứu. Vì vậy, tôi đã vay mượn và dốc hết tiền tiết kiệm được 1,5 tỷ đồng mua sắm thêm thiết bị, máy móc, xây mới 4 phòng chức năng với tổng diện tích 150 m2”.

Cung ứng cây giống chất lượng

Nhờ đầu tư máy móc hiện đại, anh Biên đã thí nghiệm thành công cây cấy mô. Đến nay, anh đã bán được 30 ngàn cây bạch đàn và 100 ngàn cây keo. Giá bán bình quân khoảng 2.000 đồng/cây. Sau khi trừ chi phí, anh thu về 120 triệu đồng. “Tuy kết quả chưa cao nhưng đây là động lực để tôi tiếp tục phấn đấu”-anh phấn khởi nói.

Xem thêm: https://vigen.vn/dua-xiem-luc-cay-mo/

Hiện anh Biên đang ươm 2.000 hũ cây cấy mô (bình quân 30 cây/hũ). Theo anh Biên, cây cấy mô sau khi trồng có tốc độ sinh trưởng nhanh, đồng đều, ít sâu bệnh, thích hợp trồng rừng gỗ lớn, được thị trường ưa chuộng. Hiện anh chủ yếu xuất cây giống đi tỉnh Quảng Bình, Quảng Ngãi và một số huyện, thị xã trong tỉnh.

Hiện nay, vườn ươm của anh Biên tạo việc làm thường xuyên cho 10 lao động địa phương với mức thu nhập 4-5 triệu đồng/người/tháng. Riêng tại phòng thí nghiệm, tùy thời điểm mà tạo việc làm cho 4-7 người, tiền công lao động bình quân 4 triệu đồng/người/tháng.

Trao đổi với P.V, ông Võ Văn Thanh-Chủ tịch Hội Nông dân xã Song An-cho biết: Trên địa bàn hiện có hàng chục vườn ươm cây lâm nghiệp. Nhiều năm nay, nghề ươm cây giống mang lại thu nhập cao cho người dân. Hầu hết vườn ươm tại địa phương phải nhập cây cấy mô từ các tỉnh phía Nam. Chỉ có anh Thái Xuân Biên mạnh dạn đầu tư hàng tỷ đồng mua sắm trang-thiết bị, mở phòng thí nghiệm nuôi cấy mô cây lâm nghiệp. Hy vọng thời gian tới, cơ sở của anh Biên https://vigen.vn/ sẽ cung ứng nhiều hơn nữa cây cấy mô, góp phần chủ động nguồn giống cho các vườn ươm trên địa bàn, giúp giảm chi phí, đồng thời nâng cao năng suất, chất lượng rừng trồng, mang lại thu nhập cao cho bà con.

Chấp nhận thất bại

Không bằng cấp chuyên môn, văn hóa chỉ dừng lại ở đọc thông viết thạo, nhưng bằng niềm đam mê, ông Phan Ngọc Oanh, 60 tuổi xã Xuân Quan (Văn Giang) người đầu tiên và duy nhất của tỉnh Hưng Yên đến thời điểm này, https://vigen.vn/quy-trinh-tiep-nhan-va-gia-cong-cay-giong-cay-mo/ làm chủ được phương pháp nuôi cấy mô. Người dân địa phương thì thán phục gọi ông là nông dân 4.0.

Tiếp phóng viên trong ngôi biệt thự 4 tầng khang trang, không gian rợp bóng cây xanh, ông Oanh chia sẻ lý do nhân giống cây trồng bằng phương pháp nuôi cấy mô: "Ngày đầu tôi cũng như bao người nông dân khác, đi mua cây giống về trồng, chăm sóc rồi bán. Nhưng từ thực tiễn tôi nhận thấy nếu người làm nông nghiệp không chủ động được cây giống thì sẽ lỡ mất thời vụ gieo trồng và không kiểm soát được chất lượng giống”.

Hơn nữa làng nghề hoa cây cảnh Xuân Quan quê ông được biết đến như là 1 “thủ phủ” hoa cây cảnh, với hơn 1000 hộ trồng với tổng diện tích gần 300ha cung cấp cho toàn khu vực miền Bắc. Chính vì vậy, thị trường tiêu thụ cây giống rất tiềm năng.

Nghĩ là vậy, nhưng thực tế lại vô cùng gian nan, ông Oanh trải lòng: “Đầu năm 2015, khi mới đưa ra ý tưởng, nhân giống bằng phương pháp nuôi cấy mô, ai nghe cũng cười bảo tôi khùng, họ bảo đến các nhà khoa học còn gặp khó khăn khi thực hiện, chứ 1 ông nông dân như tôi mà làm thì chỉ có thất bại”.

Xem thêm: https://vigen.vn/chuoi-khong-lo-musa-hua-moa-cay-mo/

“Giờ nghĩ lại tôi thấy mọi người nói đúng, đúng là tôi đã thất bại tới 3 lần, đã có lúc tưởng như phá sản, nhưng tôi chấp nhận và tiếp tục làm” ông Oanh nói.

Từ 3 lần thất bại, cho ông Oanh thêm nhiều kinh nghiệm, ông quyết định đi tham quan thực tế các mô hình ở Trung Quốc, Thái Lan, Hà Lan, rồi mời cả chuyên gia nước bạn về nhà hướng dẫn. Nhờ đó, đầu năm 2018, lứa cây giống từ phương pháp nuôi cấy mô “Made in Phan Ngoc Oanh”, chính thức cung cấp ra thị trường.

Đặc tính vượt trội

Trong ngôi biệt thự 4 tầng, ông Oanh dành toàn bộ diện tích tầng 4 rộng 110m2 để làm nơi nuôi cấy mô, ông đầu tư hơn 2 tỷ đồng để mua máy móc thiết bị phục vụ sản xuất như: Thiết bị nhân giống invitro, cân điện tử, kính hiển vi, máy cất nước, tủ tăng trưởng thực vật, máy hấp tiệt trùng, máy cấy đôi…có khả năng nhân giống hàng vạn cây cấy mô mỗi năm. Trong đó có 1 phòng thí nghiệm vô trùng chỉ có nhân viên là 10 cử nhân, thạc sỹ nông nghiệp mới được vào.

Tại khu vực nuôi cấy mô, ông Oanh cẩn thận nhấc từng chiếc túi nilon, từng chai thủy tinh có chứa những mầm cây giống, ông giới thiệu về quy trình nhân giống hoa bằng phương pháp nuôi cấy mô một cách lưu loát, không khác gì một kỹ sư nông nghiệp.

Để có những cây giống đồng đều, đảm bảo chất lượng bằng phương pháp nuôi cấy mô. Thì khâu chọn cây mẹ để làm nguyên liệu nhân giống đặc biệt quan trọng, theo đó phải chọn cây mẹ có các phẩm chất vượt trội, https://vigen.vn/ sạch bệnh và hơn hết nên chọn cây trồng trong nhà kính hay cây được trồng theo tiêu chuẩn đặc biệt. Thời điểm chọn mẫu cấy, lấy vào giai đoạn tăng trưởng mạnh nhất của cây mẹ.